ในสมัยรัตนโกสินทร์ สถานที่ที่ใช้ประหารชีวิตในยุครัตนโกสินทร์ การลงโทษประหารชีวิตเป็นวิธีการสำคัญที่ใช้กับผู้กระทำผิดร้ายแรง เช่น กบฏ ข้าราชการที่ทรยศ โจรผู้ร้าย หรือผู้ที่กระทำผิดร้ายแรงตามกฎหมายของแผ่นดิน สถานที่ที่ใช้ในการประหารชีวิตในยุคนั้นมีการเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยและบริบทของสังคม
- วัดสระเกศและวัดปทุมวนาราม – สถานที่ประหารนักโทษการเมือง
ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยเฉพาะในรัชกาลที่ 1-3 การประหารชีวิตนักโทษการเมืองและขุนนางที่มีความผิดร้ายแรงมักเกิดขึ้นในบริเวณ วัดสระเกศ และ วัดปทุมวนาราม โดยเฉพาะวัดสระเกศที่เคยเป็นสถานที่ประหารชีวิตขุนนางที่เกี่ยวข้องกับการกบฏ เช่น การกบฏเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์
- ลานประหารวัดโพธิ์ – จุดสิ้นสุดของนักโทษสำคัญ
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม หรือ วัดโพธิ์ เคยถูกใช้เป็นสถานที่ประหารชีวิต โดยเฉพาะในกรณีที่เกี่ยวข้องกับการลบหลู่พระบรมเดชานุภาพหรือทำผิดร้ายแรงต่อราชสำนัก ในบางครั้ง นักโทษจะถูกนำไปประหารภายในบริเวณวัด
- ทุ่งนอกกำแพงเมือง – พื้นที่ประหารนักโทษสามัญชน
สำหรับนักโทษที่เป็นสามัญชนหรือนักโทษคดีอาชญากรรม การประหารชีวิตมักเกิดขึ้น นอกกำแพงเมืองหรือ ทุ่งนอกวัง ซึ่งในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ การใช้สถานที่นอกกำแพงพระนครเป็นที่ลงโทษนักโทษสะท้อนให้เห็นถึงการขจัดอิทธิพลของคนผิดออกจากเขตศักดิ์สิทธิ์ของเมือง
- สนามหลวง – สถานที่ประหารที่มีการบันทึกมากที่สุด
ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนกลางถึงปลาย สนามหลวงกลายเป็นสถานที่ประหารชีวิตที่มีชื่อเสียงมากที่สุด เพราะเป็นพื้นที่เปิดโล่งขนาดใหญ่ อยู่ใกล้พระบรมมหาราชวังและเป็นศูนย์กลางของเมือง สนามหลวงถูกใช้เป็นลานประหารสำหรับคดีสำคัญ เช่น
– การประหารเจ้าฟ้ากรมขุนกระษัตรานุชิตในสมัยรัชกาลที่ 3
– การประหารขุนช้างตามตำนานขุนช้างขุนแผน
– การประหารนักโทษในยุครัชกาลที่ 5 และ 6
สนามหลวงเป็นสถานที่ที่มีประชาชนเฝ้าดูการประหาร และใช้เป็นสัญลักษณ์เตือนใจผู้คนเกี่ยวกับบทลงโทษของกฎหมาย
- เรือนจำบางขวาง – จุดเปลี่ยนของการประหารยุคใหม่
ในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อมีการปฏิรูปกฎหมายและระบบราชทัณฑ์ การประหารชีวิตได้เปลี่ยนจากการทำต่อหน้าสาธารณชนมาเป็นระบบที่มีระเบียบมากขึ้น เรือนจำบางขวาง ซึ่งตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2435 (ค.ศ. 1892) กลายเป็นสถานที่ประหารนักโทษหลักแทนสนามหลวง
เรือนจำบางขวางใช้วิธีประหารชีวิตแบบดั้งเดิมคือ ดาบเพชฌฆาต ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 7 ได้เปลี่ยนเป็น การยิงเป้า จนกระทั่งในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ได้มีการเปลี่ยนมาใช้ การฉีดยาพิษ แทน
สถานที่ประหารชีวิตในยุครัตนโกสินทร์สะท้อนให้เห็นถึงวิวัฒนาการของระบบยุติธรรมไทย จากการลงโทษอย่างเปิดเผยต่อสาธารณะในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เช่น วัดสระเกศ วัดโพธิ์ และสนามหลวง ไปสู่ระบบที่เป็นสากลมากขึ้นที่เรือนจำบางขวาง การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นผลมาจากการพัฒนาแนวคิดด้านสิทธิมนุษยชนและการบริหารงานยุติธรรมที่มีมาตรฐานมากขึ้น
สนับสนุนโดย คาสิโนเวียดนาม